Beleid volgens Public Health Forum: Van wachtlijstreductie naar breed gezondheidsbeleid
Goede en toegankelijke zorg is van vitaal belang voor mensen. De grote inspanningen die de laatste jaren zijn verricht om wachtlijsten weg te werken zijn daarom van eminente betekenis. Maar goede zorg is geen simpele zaak. Technisch kan er veel, mensen willen ook steeds meer en verlangen snellere dienstverlening. Dat verhoogt de druk op het gezondheidszorgsysteem. Op meerdere fronten moet daarom worden aangepakt.

Burgers moeten ervan kunnen uitgaan dat net als in de ons omringende landen goede zorg op tijd geboden wordt. Toch is goede toegang tot gezondheidszorg slechts een deel van het verhaal. Zeker, burgers moeten aanspraak kunnen maken op zorg-op-maat en zorg-op-tijd. Maar in een steeds complexere samenleving moet ook opnieuw worden nagedacht over individuele en maatschappelijke verantwoordelijkheid voor goede gezondheid. Onderzoek toont immers aan dat gezond gedrag en verbeteringen in de levensomstandigheden in moderne maatschappijen vaak meer gezondheidswinst opleveren dan verbeteringen in de zorg. Een goed welvaartspeil, goed onderwijs, gebalanceerde voeding, voldoende beweging en ontspanning, goede arbeidsomstandigheden en goede woningen zijn bekende factoren die gezondheid helpen bevorderen.

We zullen nieuwe inzet moeten leveren - op brede leest geschoeid - om te streven naar een topniveau van gezondheid. Want er dreigt terugval. Jarenlang zat Nederland wat gezondheid betreft in de internationale top, maar dat is hoe langer hoe minder het geval. In 2000 werd geconstateerd dat de stijging van de levensverwachting in Nederland stagneert. Inmiddels is ook komen vast te staan dat burgers met een lagere sociaal-economische status twaalf jaar minder in goede gezondheid leven dan burgers hoger op de sociaal-economische ladder. Groepen jongeren, ouderen, allochtonen en sommige vrouwen lopen daarbij speciaal risico. Juist bij een vertragende economie is het zaak het gezondheidspeil van Nederland goed in de gaten te houden. Dat vergt goed onderhoud van bestaande voorzieningen, maar ook gericht investeren.

DRIE SPEERPUNTEN VOOR PUBLIC HEALTH: JEUGD, WIJK EN ZORGNETWERKEN
Een goede gezondheid is een cruciale voorwaarde voor optimaal maatschappelijk functioneren. Kwaliteit van leven in de toekomst vraagt om verstandig investeren in bevordering van gezond leven, verhogen van welzijn en voorkomen van ziekte. Public Health Forum heeft het public health veld gepeild op gezondheidsbedreigingen, -kansen en mogelijkheden. Daarbij kwamen drie speerpunten naar voren voor rendabel investeren. Public Health Forum pleit voor investeringen in de jeugd, investeringen in de wijk en investeringen in innovatieve zorgnetwerken. Nu investeren in de jeugd voorkomt veel ellende later. Nu investeren in de wijk kan helpen ongezonde maatschappelijke verschillen tegen te gaan, nu investeren in nieuwe zorgnetwerken kan wachtlijsten verminderen, toegang tot zorg verbeteren en zorg beter toesnijden op de individuele mens.

INVESTEREN IN DE JEUGD
De jeugd heeft de toekomst. Toch lopen veel jongeren vast. Doordat ze geboren worden met gezondheidsproblemen, doordat ze vermalen dreigen te worden in moeilijke opvoedingssituaties, door schooluitval, door toenemend risicogedrag, door depressies en andere psychische problemen. Om dit tij te keren zal met nieuwe energie moeten worden geïnvesteerd in jongeren. Door goede screening rond de geboorte, door het op peil houden van het Rijksvaccinatieprogramma dat onder druk lijkt te staan, door hernieuwde aanpak van opvoedingsproblemen en gezinsbegeleiding, door het ontwikkelen van eigentijdse vormen van schoolbegeleiding en aandacht voor gezondheid op scholen. Jongeren kunnen en moeten zelf ook actief worden betrokken bij nieuwe programma's om roken, alcoholmisbruik en drugsverslaving tegen te gaan, en risicogedrag om te buigen. Er zal extra inspanning moeten worden verricht om de vele instanties van jeugdbeleid en jeugdzorg veel beter op elkaar te laten aansluiten. Daarbij helpt om te beginnen goede regionale informatievoorziening en een jeugdmonitor.

INVESTEREN IN DE WIJK
Oorzaken van gezondheidsproblemen liggen heel vaak in de fysieke en sociale omgeving van mensen. Bouwen aan een gezonde omgeving moet daarom hogere prioriteit krijgen. Dat bouwen start op buurtniveau, bij mensen die met elkaar leven, wonen, werken en recreëren. Goede lokale gezondheid en kwaliteit van leven ontstaan echter niet vanzelf. Zij vergen de actieve inzet van mensen, samen met professionele instellingen. Samenwerken zal in wijken moeten worden gestimuleerd en georganiseerd door middel van brede wijkgerichte netwerken waarin naast burgers instellingen voor cure, care, dienstverlening en preventie participeren. Samenhang van welzijn, zorg en andere diensten moet zó gestalte krijgen dat optimaal kan worden ingegaan op de vragen en behoeften van buurtbewoners. Want alleen bij goede samenwerking kan effectieve, wijkgerichte preventie worden ingezet, bijvoorbeeld in scholen, in de bestrijding van verslavingsproblematiek, in de aanpak van vereenzaming of andere psychosociale problemen waardoor mensen ziek worden en uitvallen. Investeren in een gezonde omgeving en wijkgerichte preventie is een verplichte opgave van gemeentelijk gezondheidsbeleid en zal via het Gemeentefonds gefinancierd moeten worden. Gezien de toenemend complexe problemen in buurten vraagt preventie in de wijk extra financiële stimulering.

INVESTEREN IN DE ZORG
De laatste jaren is steeds duidelijker geworden dat de beste resultaten in de zorg worden bereikt als je de reële problemen van mensen uitgangspunt van je zorgorganisatie maakt. Daarom moet de komende jaren worden geïnvesteerd in zorgnetwerken, waarin de zorgverleners zich beter richten op de vraag van individuele burgers, in financieringsmogelijkheden die de zelfredzaamheid van mensen die zorgbehoeftig zijn versterken, maar ook in vangnetten voor mensen die buiten de boot dreigen te vallen. Om zulke zorgnetwerken optimaal te laten functioneren moet consistent worden geïnvesteerd in versterking van de patiëntenpositie, in opleiding van hulpverleners en in de ontwikkeling van nieuwe zorgvormen. Reeds bestaande zorgketens van care en cure moeten systematisch worden uitgebouwd tot ketens van preventie, cure en care binnen een basisverzekering.

De brochure ‘Lokaal investeren in langer gezond leven’ is een concretisering van de speerpunten van public health beleid volgens Public Health Forum voor het lokale niveau: jeugd, wijk en zorgnetwerken. De brochure biedt een korte theoretische verdieping en beschrijft concrete voorbeelden van activiteiten die al plaatsvinden en die elders overgenomen kunnen worden. Hoe moeilijk het soms ook is, er is genoeg te doen, blijkt uit de brochure. Concrete resultaten zijn wel degelijk te bereiken, ook op korte termijn.
De brochure is gemaakt in een interactief debat met mensen die actief zijn in het lokale gezondheidsbeleid. Zij is bedoeld voor beleidsmedewerkers van gemeenten die werken aan gemeentelijk gezondheidsbeleid. Ook bestuurders en collega’s uit andere sectoren kunnen er zeker inspiratie uit halen.

Voorwoord
Lokaal investeren in langer gezond leven
Concrete bouwstenen voor gemeentelijk gezondheidsbeleid
Langer Gezond Leven is de ambitie van het kabinet, want het gaat niet goed met gezondheid in Nederland. Belangrijkste oorzaak: steeds meer mensen leven ongezond.

In haar preventienota ‘Langer gezond leven; ook een kwestie van gezond gedrag’ zet het kabinet in op de bestrijding van zes ernstige en veel voorkomende ziekten: hart- en vaatziekten, kanker, diabetes mellitus, psychische klachten, astma en chronische longziekten, en klachten aan het bewegingsapparaat. De krachten moeten in het bijzonder gebundeld worden om overgewicht en roken tegen te gaan. Deze nationale opgave van preventie vraagt volgens het kabinet om een lokale invulling, want in hun eigen leefomgeving zijn burgers direct bereikbaar en aanspreekbaar, zoals in wijk en buurt, op school, bij sport- en welzijnsinstellingen, en in de zorg. Verantwoordelijkheid voor ‘Langer gezond leven’ ligt daarmee in belangrijke mate op lokaal en gemeentelijk niveau.

Met ‘Langer gezond leven’ geeft het kabinet een actuele en gerichte impuls aan het gemeentelijke gezondheidsbeleid. De uitvoering van het gemeentelijke gezondheidsbeleid moet de komende jaren in het teken staan van ‘Langer Gezond Leven’. Het moet daartoe wel eerst op de gemeentelijke agenda komen voor lokaal debat. De vraag is immers aan gemeenten om lokaal de acties voor gezondheid te richten op landelijke prioriteiten en zo de ambitie van ‘Langer Gezond Leven’ waar te maken.

Public Health Forum als debatplatform van gezondheidswetenschap, -praktijk en -beleid wil voor dit lokale debat deze brochure aanbieden. Deze bevat concrete voorbeelden van aanpakken op drie centrale aangrijpingspunten van gemeentelijk gezondheidsbeleid: wijken en buurten, jeugd en de zorg zelf. Het biedt daarmee een ‘investeringsprogramma’ voor ‘Langer Gezond Leven’ dat naar keuze en omstandigheden lokaal ingezet kan worden in een samenspel van burger tot professional, van overheid tot zorgverzekeraar, van school tot woningbouwvereniging en welzijnsinstelling. Want dat ieder hierin zijn eigen verantwoordelijkheid heeft moge duidelijk zijn. Met hen allen zal het lokale debat over de lokale inzet voor ‘Langer Gezond Leven’ dan ook gevoerd moeten worden.

Public Health Forum
Jan Maarten Boot
Henny van Lienden

De brochure 'Lokaal investeren in langer gezond leven; concrete bouwstenen voor gemeentelijk gezondheidsbeleid’ is beschikbaar in pfd-formaat. Indien u het document wilt uitprinten, let er dan op dat u kiest voor liggend papierformaat (landscape).

Meer artikelen vindt u in het archief »